Sitemizin Sürekliliği için Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.

Gönderen Konu: Lif Bitkileri  (Okunma sayısı 12358 defa)

agbulaka

  • Yönetici
  • Tam Üye
  • *****
  • İleti: 142
    • Profili Görüntüle
Lif Bitkileri
« : 28 Şubat 2010, 01:02:15 »
1
LİF BİTKİKERİ
(FIBER CROPS)
DOÇ. DR. MEHMET KARACA
(Devamy)
KETEN (FLAX)
. Kingdom: Plantae . Plants
. Subkingdom: Tracheobionta . Vascular plants
. Superdivision: Spermatophyta . Seed plants
. Division: Magnoliophyta . Flowering plants
. Class: Magnoliopsida . Dicotyledons
. Subclass: Rosidae .
. Order: Linales .
. Family: Linaceae . Flax family
. Genus: Linum L. . flax
. Species: Linum usitatissimum L. . common flax
. L. usitatissimum baºlyca iki kümeye ayrylyr:
. a) L. dehiscens,
. b) L. indehiscens.
. Üretim yönünden önemli olan küme L.
indehiscens kümesidir
. kyºlyk (L. bienne) ve yazlyk (L. typicum) tipleri
vardyr.
. Tohum büyüklüklerine göre bir yyllyk yazlyk
ketenler Üçe ayrylyr:
. macrospermum (iri taneli, ya. keteni)
. microspermum (küçük taneli, lif keteni)
. mesospermum (ya. ve lif keteni)

2
. Keten bitkisi saplaryndan lif tohumlaryndan ya.
elde edilir. Ya.y çykartylan küspesinde %30
civaryndaki ham protein ve %8 civaryndaki ham
ya. içeri.i ile de.erli bir hayvan yemidir.
. Köken ve Tarihçesi
. Küçük tohumlu ketenlerin kökeni Güneydo.u
Asya, büyük tohumlaryn kökeni Akdeniz Bölgesi
olarak gösterilir.
. Ketenin tarihi çok eskidir. Bu.day ve arpayla
birlikte MÖ en az 4 bin yyl Mezopotamya, Suriye
ve Mysyr’da yetiºtirilmiºtir,
. Keten bitkisi saplaryndan lif tohumlaryndan ya. elde
edilen bir bitkidir. Buna göre esas itibariyle lif üretimi
amacyyla yetiºtirilen ketenlere "lif ketenleri" tohumlarynyn
içerdi.i ya.dan yararlanmak için üretilen ketenlere de
"ya." ketenleri denir.
. Bitki Yapysy
. Keten 90-100 cm derinli.e de.in inebilen bir kazyk köke
sahiptir. Yan kökler yaklaºyk 15 cm yanlara yayylyr.
. Sap ince diktir (60-150 cm). Bazen toprak yüzeyinde kök
bo.azy bölgesinden dallanyr ve birden çok ana sap
oluºur.
. Lif ketenlerinde dallanma bitkisinin tepe kysymlaryndan
ya. ketenlerinde ise sapyn orta kysymlaryndan dallanma
baºlar. Lif ketenlerinde dallanma istenmez, Çünkü
dallanma yerlerinden lif hücreleri bölünmüº olur.
. Lif ketenlerinde bitki boyu 100-130 cm, ya. ketenlerinde
50-80 cm arasynda de.iºir. Sapyn kalynly.y 1-5 mm.
arasynda de.iºmekte olup, lif ketenlerinde daha incedir.
Ketende lif "teknik sap uzunlu.u" denilen kysymdan elde
edilir. Bu kysym kotiledon yapraklary ile ilk dallanmanyn
baºlady.y yere kadar olan kysymdyr. Lif ketenlerinde
teknik sap uzunlu.u 70-80 cm, ya. ketenlerinde ise 15-
60 cm. arasynda de.iºir.
. Yyi bir lif için uygun sap kalynly.y 1-2 mm, uzunlu.u ise en
az 60 cm dir. Lif hücreleri enine kesitte koºeli olarak
görülür. Lif hücreleri birbirine kama ºeklinde ba.lydyr.
(pektin)
. lif hücresinin çapy 11.6-32.0 mikron, uzunulu.u ise 20-60
mm arasynda de.iºir. Ketende lif orany % 16-24 arasynda
de.iºir. Bir sapta ortalama 25-50 lif hüzmesi bulunur.
. Yapraklar ya. ketenlerinde daha çoktur,
Yapraklar küçük, sapsyz, i. veya myzrak
biçimindedir.
. Çiçekler dallaryn ucunda yer alyr ve kendine
döllenir.
. 5 çanak yapra.y vardyr, ve yeºildir. Taç yapraklar
da 5 tanedir ve ço.unlukla mavi renklidir;
menekºe, pembe veya beyaz renkli de olabilir. 5
erkek organ ve 1 diºi organ bulunur. Yumurtalyk
5 gözlüdür ancak yalanca bölmelerle 10 gözlü
gibi görünür. Tepecik 5 parçalydyr.

3
. Tohumlar konik veya basyk fyçy ºekilli
kapsüller içinde bulunur. Kapsüller beº
gözlü olup her göz iki bölmeye ayrylyr.
Normal olarak her bölmede 1 tohum oluºur.
BTA 4-15 gr arasynda de.iºir. Keten
tohumlarynda % 30-45 ya. ve % 22-27
protein bulunur.
. Ketende baºlyca 4 olum dönemi ayyrdedilir:
. 1-Yeºil olum, 2-Yeºil-sary olum, 3-Sary (tam) ve 4-ölü
olum.
. Yeºil olum Bitki yeºildir. Çiçek açma sona ermek
üzeredir. Kapsüller oluºmaya baºlar, lifler yumuºaktyr,
verimi azdyr, ama niteli.i üstündür.
. Yeºil-sary olum. Bitkilerde sararma görülür. Üst
yapraklar yeºildir, alt yapraklar dökülür. Kapsüller
sararmaya baºlar. Tohumlar geliºir ve çimlenme
yetene.ini kazanyr. Lif verimi artar. Lifler bu dönemde de
yumuºak ve niteliklidir.
. Sary, (tam) olum Bitkilerde artyk yeºillik kalmaz.
Yapraklar dökülür.Kapsüller esmerdir ve çatlar. Bu
dönemde ketenin hem: lifinden hem de tohumundan
yararlanylyr. Ya. orany ve tohum verimi tamdyr.
. Ölü olum Bitki esmerleºir, kapsüller esmerdir ve çatlar.
Lifler odunlasyr. Lif verimi ve niteli.i düºer. Tohum ve ya.
verimi yükselir.
. Hasat
. Keten lif için yetiºtirildi.inde yeºil-sary olumda,
ya. için tam ve ölü olumda hem tohum hem lif
için ise tam olumda hasat edilir.
. Lif için hasatta bitki biraz kök içermelidir.
Hasattan sonra bitkiler tarlada bir süre kurutulur.
Kurutulan keten saplaryndan liflerin ayrylmasy için
yapylan iºleme "havuzlama" denir. Bazy yerlerde
buna "limanlama" veya "çaylama" ady da verilir.
. Havuzlama ya mikroorganizmalarla veya
kimyasal maddelerle gerçekleºtirilir.
. Biyolojik Havuzlama : Mikroorganizmalarla
yapylan havuzlamaya biyolojik havuzlama denir.
. Çi.de havuzlama : Oransal nemi yüksek ve ya.yºly
yerlerde saplar açyk yerlere konur ve 1-3 ay bekletilir.
Sycaklyk, nem ve bakteri etkisiyle pektin parçalanyr.
. Çi.de havuzlamayla elde edilen keten lifi yumuºak, uzun
ve esmer olur.
. Suda havuzlama : Toprak veya beton havuzlara su
doldurulur bitkiler suyun içine bastyrylyr. Lif hüzmelerinin
ayrylmasy için bu yöntemde 4-7 gün yeterlidir.
. Havuzlamanyn bitti.ini anlamak için bir bitkinin sapy
alttan kyrylyr kabuk çekilir. E.er kabuk kopmadan uç
dallara degin soyulursa havuzlama tamamlanmyºtyr.
Kabuk soyulmazsa henüz erkendir, kolay koparsa
gecikilmiºtir. Havuzlanmasy biten keten demetleri
yeniden kurutulur. Kurutma iºi 6-8 günde tamamlanyr.
. Özel havuzlarda havuzlama :
. Keten demetleri sandyklar içine yerleºtirilerek özel
yapylmyº havuzlara konur. Saplar havuzlarda 18-20°C
sycaklykta ve pH 5'de 100 saat kadar bekletilir.
Havuzlanma bitince demetler yeniden kurutulur

4
. Kimyasal Havuzlama : Hafif karbonat vb. kimyasal
maddeler kullanarak lif huzmeleri yerine lif hücreleri elde
edilir. Bu tip havuzlama iºlemi sonucu kysa lif oarany
artar. Bu olaya kotonizasyon ady verilir.
. iklim ve Toprak istekleri
(KETEN)
. iklim
. Lif ketenleri için nemli ve ya.yºly, ya. ketenleri için sycak
ve kurak bölgeler daha uygundur. Lif keteni suya daha
çok kullanyr. Ketenin bir yetiºine döneminde (100-110
gün) 1 metrekareden 800 kg su kullandy.y
hesaplanmyºtyr.
. -2 ile-3 C'deki so.uklara dayanabilir.
. Toprak
. Keten, toprak bakymyndan seçici de.ildir. Sycak, nemli ve
orta a.yr topraklary sever.
. Ekim
. Kyºlyk ketenler sonbaharda, yaºlyk ketenler ilkbaharda
ekilir. Syra arasy 10-20 cm arasynda de.iºir. Dekara 8-10
kg tohumluk hesaplanyr. Lif ketenleri daha syk ekilir. Ekim
derinli.i 2-3 cm'dir.
. Bakym
. Yabancy otlary baryndyrmamak için bitkiler 10 cm kadar
boylanynca birinci, gerekirse daha ileri dönemlerde ikinci
çapa vurulur. Küsküt en büyük düºmanydyr. Dekara 2-
4.er kg saf azot, fosfor ve potas hesaplanyr. Do.al
ya.yºlaryn yeterli olmady.y durumlarda çiçeklenme ve
tohum tutma dönemlerinde sulanmalydyr.
. Verim
. Lif ketenin sap verimi dekara 200-600 kg,
lif verimi 20-100 kg, tohum verimi 30-75 kg
arasynda de.iºir. Ya. ketenin tohum verimi
daha yüksektir: 50-250 kg.
. Ekim Nöbeti
. Keten kendine katlanmayan bir bitkidir,
ayny tarlada arka arkaya yetiºtirilmeyi
sevmez. Ekim molasy 5-7 yyldyr. Keten
di.er bitkiler için ise iyi bir ön bitkidir. Her
bitkiyle ekim nöbetine girer.
KENDYR, KENEVYR
(HEMP, MARIJUANA)
. Kingdom: Plantae . Plants
. Subkingdom: Tracheobionta - vascular plants
. Division: Magnoliophyta -angiosperm, flowering plants,
. Class: Magnoliopsida - dicotyledons
. Subclass: Hamamelidae
. Order: Urticales
. Family: Cannabaceae -- hemp
. Genus: Cannabis L. -- hemp
. Species: Cannabis sativa L.
. Variety: Cannabis sativa var. sativa L.
. Variety: Cannabis sativa var. spontanea Vavilov --
. Subspecies: Cannabis sativa ssp. indica (Lam.) E. Small &
Cronq.
. Subspecies: Cannabis sativa ssp. sativa L.

5
. Cannabis sativa var. vulgaris (tarymy yapylan)
. Cannabis sativa var indica (Hint kendiri) subvar.
gigantica (dev cüsseli kendir) var. ruderalis
(yabani kendir)
. Kendirin kökeni Orta Asya olarak kabul edilir.
. Kendir 4 m derine kuvvetli kazyk köke sahiptir.
Yan kökler 80 cm yanlara yayylyr, Kökler 20 cm
toprak derinli.inde yo.un olarak geliºir. Bitkinin
sapy sert ve otsudur, yüksekli.i 30 cm'den 4 m
kadar uzayabilir. Sapyn enine kesiti dipte
yuvarlak, ortalarda 4 köºeli, üstlerde 6 köºelidir.
Lif verimi için en uygun sap kalynly.y 0.5-2.0
cm'dir. diºi kendirlerde lif orany daha yüksektir
. Yapraklar parçaly olup her bir yaprakta 3-11 yaprakçyk
bulunur. Yarpakçyklaryn kenarlary diºlidir. Kendir esas
itibariyle bir yyllyk ve iki evcikli (+ ve >) bir bitkidir. Ancak
tek evcikli kendirler de vardyr. > organ sayysy 5'tir. Çiçek
tozlary beyaz veya sary renktedir. Yumurtalyk bir tohum
ve bir meyveyi oluºturur. Çiçekte iki tepecikli bir stigma
bulunur ve kendir döllenme yabancydyr.
. Kendir meyvesi bir cevizciktir ve serttir. BTA 12-30 g'dyr.
Tohum + bitkiden elde edilir. + kendirlerde uç
yapraklarda ve çiçeklerin ön yaprakçyklarynda bulunun
salgy tüyleri (drüze) yapyºkan ve özel kokulu bir madde
oluºturur. Buna esrar (haºiº) denir. Esraryn ön maddesi
"cannabinol, tetrahidrocannabinol ve
cannabidiol"dur.
. Tohumlarynda Tetrahydrocannabinol (THC) bulunmaz.
THC özel gland dokularynda üretilir. Uyuºturucu madde
en çok diºi çiçeklerinde ve az miktarda da yapraklarynda
bulunur. Maruana tipi kenevirlerde THC orany %7-24
arasynda diger tiplerde yaklaºyk %3 oranyndadyr. THC
orany genotype okisjene nem, yºyk ve sycaklyk faklörlerine
gore de.iºim gösterir.

6
. Kendir bitkisinin tohumlary %30-35 ya., %22-23 protein,
%21 karbonhidrat içerir. Lif, bitkinin saplaryndan elde
edilir. Lif hücreleri ve hüzmeleri en çok sapyn 4. ile 8.
bo.umlary arasynda bulunur. Lif hücreleri 8-10 bini, lif
hüzmeleri ise 6-7 bini bulur. Kendir de esas lifler birinci
kabukta bulunan birincil (primer) lif hücrelerinde bulunur.
Odun kysmy üzerinde bulunan ve kysa olan ikincil lifler ise
kolaylykla koparlar, özellikle sapyn dip kysmynda yer alyrlar
ve iºe yaramazlar.
. Kendir.in birincil lif hücreleri 2-7 köºeli bir "poligonal"dir.
Hücrelerin uzunlu.u 4-5 cm, çapy 1.8-3.9 mm.dir. Kendir
lifinde lignin maddesinin fazlaly.y, ona, keten lifinden
daha kaba bir yapy verir. Kendir lifi, bitkinin dip
kysmyndan uç kysmyna do.ru esnekli.ini ve sa.lamly.yny
artyryr. Uca do.ru lif hüzmeleri de incelir.

7
. Kendir.de lif hücreleri ve hüzmeleri > bitkilerde
+ oranla daha küçüktür.
. Bu nedenle de > bitkilerin lifleri + oranla daha
ince ve kalitelidir. Ülkemizde yetiºtirilen Türk tipi
kendirlerde lif verimi % 42-58, ve saplaryndaki lif
orany ise %11-15 arasynda de.iºir.
. > bitkiler çiçek tozlary olgunlaºtyktan 5-10 gün
sonra lif olgunlu.una gelmiº olur. Bu dönemde
sap sararmaya ve yapraklar alttan yukaryya
do.ru dökülmeye baºlar. + bitkilerde ise
tohumlaryn olgunlaºmasy için 4-5 hafta daha
beklenir.
. Lif ve tohum olgunlaºynca hasat yapylyr, ülkemizde
baºlyca 3 hasat yöntemi uygulanyr: Kastamonu,
Gümüºhacyköy ve Ünye-Fatsa yöntemleri.
. > kendirler olgunlaºyr olgunlaºmaz > ve + bitkiler birlikte
hasat edilir..
. + bitkilerin tohumlary olgunlaºynca, + ve > bitkiler birlikte
hasat edilir.
. > ve + bitkiler olgunlaºynca ayry ayry hasat edilir. Bu
yöntemde her iki bitkiden de iyi lif alynyr, ayryca + bitkiden
tohum da elde edilir.
. Kenevir ülkemizde kültürü yapylan, lif bitkileri içerisinde
incelenen lifi, ya.y ve küspesinden de yararlanylan bir
bitkidir.
. Kendir tohum için en az 5, lif için en az 4 aylyk bir
yetiºme süresi ister. Kuraklyk ve sycaklyk geliºmeyi
hyzlandyryr. Bir yetiºme dönemindeki sycaklyk . 800-
4000°C arasynda de.iºir. Dona dayanmaz. Kurak bölge
ve mevsimlerde sulanyr.
. Besince zengin, kireçli, gevºek ve geçirgen topraklar
kendir için uygundur. Çok a.yr, çok hafif ve asitli
topraklar iyi gelmez
. Kendir 0 bir bitkidir. Ekimi ilkbaharda Mart-Nisan
aylarynda yapylmaktadyr. Ekim v 2-4 cm, ekim sykly.y ise
amaca göre de.iºmektedir. Lif üretimi amacyyla ekim
yapylacaksa mibzerle syra aralary 15-25 cm, tohum için
kenevir yetiºtirildi.inde ise bu aralyk 30-40 cm'ye
çykarylmaktadyr. Dekara verilecek tohum miktary ya.
üretimi için 4-5 kg, lif üretimi için ise 6-9 kg tohumluk
kullanylmalydyr.
. Kendir bitkisinde en önemli bakym iºlemleri çapalama ve
sulamadyr. Bitkiler geliºmenin ilk devrelerinde 5-10 cm
olduklarynda çapalanyr. Çapalama iºlemi gerek görülürse
yabancy otlaryn durumuna göre tekrarlanyr.
. Yetiºme dönemi boyunca ya.yºlar yeterli de.il ise 2-4
kez sulanyr. Ancak Tohum üretimi amaçlanyyorsa
geliºme dönemini uzataca.yny dikkate alarak daha az
sulama yapylyr. Bir de söküm öncesi köklerin topraktan
rahat sökülmesi için son kez sulanyr.
. Bir di.er bakym iºlemi de gübrelemedir. Dekara 8-12 kg
saf N, 6-8 kg P ve gerek görülürse 4-6 kg K verilebilir.
. Kenevirin kullanylan kysymlary dikkate alyndy.ynda verimi
oluºturan unsurlar; tohum, lif ve saplarydyr. Ülkemizde
tohum amacyyla yetiºtirilen kenevirlerden 600-1000 kg
arasynda sap elde edilir. Genellikle 50 kg yeºil saptan
havuzlama sonunda 15-25 kg kurutulmuº kenevir sapy
elde edilir. Tohum verimi lif tipi kenevirlerde 80-100
kg/da ya. tipinde ise 80-300 kg/da civaryndadyr.
. Kenevirlerin kurutulmuº saplary %18-25 lif içerirler. Bu
lifin bileºiminde %78 selüloz, %10 su, %10 pektin ve %2
mum bulunur.
. Kendir bitkisi keten bitkisinden farkly olarak kendine
katlanyr. Ancak tohum ve lif veriminde bazy azalmalar
olabilece.inden ekim nöbeti uygulamasy esastyr. Uzun
boylu ve geniº habitusa sahip oldu.undan kendinden
sonra yabancy otsuz ve uygun bir ala tava sahip toprak
byrakyr.

8
RAMY (RAMIE)
. Takym : Urticales
. Familya : Urticaceae
. Cins : Boehmeria
. Tür : Boehmeria nivea (Beyaz rami veya
gerçek rami) ve Boehmeria nivea var
tenacissima (Yeºil rami)
. Kingdom: Plantae . Plants
. Subkingdom: Tracheobionta . Vascular plants
. Superdivision: Spermatophyta . Seed plants
. Division: Magnoliophyta . Flowering plants
. Class: Magnoliopsida . Dicotyledons
. Subclass: Hamamelidae .
. Order: Urticales .
. Family: Urticaceae . Nettle family
. Genus: Boehmeria Jacq. . false nettle
. Species: Boehmeria nivea (L.) Gaud. . Chinese
grass
. Rami çalymsy, çok yyllyk bir bitkidir. Lifleri her yyl biçmek
suretiyle saplaryndan elde edilir. Yapraklary iri ve etli
oldu.u için ipek böce.i beslenmesinde kullanylyr. Lif için
yapylan hasattan sonra 50-60 günde bitki tekrar lif
biçimine gelebilmektedir Bir yylda 5-6 kez rami lif için
hasat edilebilir. Bitki ömrü 6-20 yyl arasynda
de.iºebilmektedir. Köklerindeki rizomlary yardymyyla yeni
genç sürgün ve filizler vererek, toprak üzerinde bir bitki
toplulu.u oluºturur. Rami bitkisi 1-2.5 m
boylanabilmektedir.
. Çiçek yapysy monoik olup (tek evcikli), rami çiçekleri
yabancy döllenmektedir. Rami üretimi, rizom, çelik,
daldyrma ve tohumla yapylmaktadyr.
. Rami lifleri pamuk liflerinden 5, kenevir
liflerinden 2, ve keten liflerinden dört kat daha
sa.lamdyr. Rami lifleri pamuk ve keten liflerine
karyºtyrylarak tekstilde kullanylmaktadyr. %55 rami
ve %45 pamuk liflerinden yapylan elbiseler
makynaly yykamaya oldukça dirençlidir. Rami
liflerinin %20 nem tutmasy nedeniyle deniz
suyuna dayanykly halatlaryn yapylmasynda ve
absorbentlerin yapymynda de.erlendirilir. Rami
bitkisinden 100-200 kg/da lif, 300-400 kg/da kuru
sap elde edilir.

9
. Rami bitkisi dünyada en çok Çin, Tayland, Kore,
Filipinler ve Birezilya da üretilmektedir.
. Rami bitkisinden elde edilen lifler bakteri, mildiyö ve
böceklere karºy dayanykly, oldukça ter emici ve kolay
kurur ve yslanynca sa.lamly.y artar, ancak elastik de.il ve
kolayca buruºur ve pamu.a oranla daha kolay eskir.
Balyk a.larynyn ve spor filelerinin yapymynda ve banyo
havlularynda oldukça fazla oranda kullanylyr.
. Rami tarymy sycak ve nemli bölgelerde yyllyk ya.yºyn 1000
mm oldu.u bölgelerde sulanmadan yapylabilir. Toprak
iste.i yönünden seçici olmayyp uy.un drenajly
topraklarda yetiºebilir. Toprak pH 5.5-6.5 uygundur.
Kurakly.a orta derecede dayanyklydyr.
. Hasat çiçeklenmenin baºynda baºlar. Bu dönemdeki
hasatdan yüksek kalitede lif elde edilir. Bazy ülkelerde
makinaly hasat yapylmaktadyr. Havuzlamayla lif elde edilir
ancak havuzlama yöntemi di.er lif bitkilerine oranla biraz
daha zordur.
. RAMY LYFYNYN AVANTAJLARI
. Bakteri, mildiyo ve böceklere dayanykly
. Kolay boyanyr
. Yykamaya dirençli
. Çekmez ºekli bozulmaz
. Çamaºyr suyunda beyazlatylabilir.
. RAMYNYN DEZAVANTAJLARI
. Elastikiyeti az
. Sürtünmeye duyarly
. Kolay buruºur
. Sert ve kolay kyrylyr
HYBUSKUS, KENAF
. Takymy :Malvales
. Familya : Malvaceae
. Cins : Hibiscus
. Tür : Hibiscus cannabinus(2n=36, 72) ve Hibiscus
sabtarifera (2n=72)
. Bu bitkinin tarymy birçok Afrika ve Güneydo.u Asya
ülkelerinde özelliklede Hindistan'da çok eskiden
günümüze kadar yapylmaktadyr. Ana lif bitkileri
haricindeki (Pamuk, Keten ve Kendir) dünya lif
üretiminin %90'y kenaf (hibiskus) dan karºylanmaktadyr.
. Kingdom: Plantae . Plants
. Subkingdom: Tracheobionta . Vascular plants
. Superdivision: Spermatophyta . Seed plants
. Division: Magnoliophyta . Flowering plants
. Class: Magnoliopsida . Dicotyledons
. Subclass: Dilleniidae .
. Order: Malvales .
. Family: Malvaceae . Mallow family
. Genus: Hibiscus L. . rosemallow
. Species: Hibiscus cannabinus L.

10
. Hibiskus (Kenaf) unutulmuº olan eski bir bitki ancak son
yyllarda tekrar tarymyna baºlanmyºtyr.
. Lif veya ka.yt sanayi için yazlyk bir bitki olup syca.y ve
nemi sever. Tohum üretimi için ylyman bölgeler uygundur.
Kuru ºartlarda sulama olana.y varsa tarymy yapylabilir.
Ka.yt endüstrisinde kullanymy giderek artmaktadyr. Kenaf
tarymynyn en büyük sorunu tarymyna dayaly bir sanayinin
tam olarak oluºmamasydyr. Lif bitkisi olarak
yetiºtirildi.inde lifleri havuzlama yöntemiyle elde
edilmektedir.
. Ka.yt sanayi yönünden keresteden daha çok selüloz
içermektedir. Sap enine kesildi.inde kabuk ve iç kysym
mekaniksel olarak kolayca ayrylabilir. Kabuk ve iç kysym
farkly amaçlar için kullanylabilir. Yç kysym ka.yt yapymynda
dyº kysym ise topraksyz tarym, hayvan altly.y, ve di.er
dolgu materyali olarak de.erlendirilir. Tohumunda %29
ya. bulunur, yemeklik veya kozmetikte kullanylabilir.
Küspesi hayvan yemi olarak önemlidir.
. Malvacea familyasyndan olan Kenaf yada
Hibiskus (Hibiscus cannabinus L.) 30 derece
Güney ve 45 derece Kuzey enlemlerinde
potansiyel olarak yetiºtirilebilir. Tek yyllyk, otsu bir
sapa sahip olan bitki 1-6 metre kadar dikey
uzayabilir. Sap rengi zayyf yeºil, kyrmyzy veya mor
renkli olup kalyn ve dikenlidir. Çiçeklenme gün
uzunlu.u kysalan günlerde yani 12 saat ve daha
kysa günlerde gerçekleºir.
. Meyvesi birkaç karpelden oluºan bir kapsüldür. Her bir
karpelde bir kaç adet tohum bulunur. Hasat çiçeklenme
baºlangycynda bitki 3 metre ve yeºil iken yapyldy.ynda
silaj veya hayvan yemi veya lif veya ka.yt hamuru için
yapylabilir. Tohum için yetiºtirildi.inde ise kapsüllerin
kurumasyndan sonra hasat yapylyr.
. Çiçek pamuk ve bamya çiçeklerine oldukça benzer.
Çiçekler 7-10 cm büyüklükte, 5 adet beyaz veya kyrmyzy
taç yapraklary bulunur, taç yapraklaryn iç kysmynyn dip
kysymlarynda kyrmyzy beneklidir. Çiçekler ºafak vakti açylyr,
ö.le saatlerinde kapanmaya baºlar ve ikindi zamanynda
bir daha açmamak üzere kapanyrlar. Bu özelli.i pamu.a
çok benzer. Çiçek yapysy olarakta pamu.a oldukça
benzerlik göstermektedir.
. Kenaf çiçeklerinde yabanci ve kendine (daha belirgin)
döllenme görülmektedir. Pamukta oldu.u gibi rüzgaryn
döllenme üzerine etkisi yoktur. Böcekler döllenme
üzerine daha etkilidir.
. Bitki 1-2 m derinli.e inebilen .kazyk. köklere sahiptir. Bitki
saplarynyn dikenli yapysy Jüt’ü andyryr.
. Bitki saplarynyn dallanmasy, ekim ºekliyle do.rudan
ilgilidir. Seyrek ekimlerde daha fazla dallanyr. Syk
ekimlerde bitkiler dallanmadan 3-4 m kadar boylanabilir.
. En iyi geliºme hava sycakly.ynyn 25-30 derece oldu.u
günlerde gerçekleºmektedir.
. Aylyk 100-125 mm ya.yº alan bölgelerde sulanmadan
yetiºtirilebilmektedir.
. Ülkemizde Adana, Antalya ve GAP bölgesinde
yetiºtirillme olasyly.y bulunmaktadyr.

11
. Elde edilen liflerin uzunlu.u (teknik sapta) 1-3 m kadar
çykabilmektedir.
. Kenafta büyük oranda .kendine döllenme. hakimdir.
Kenaf bitkisinin tohumlary %15-25 oranynda ya. içerirler.
Bu ya. yary kuruyan ya.lardan olup, pamuk ya.yna
benzer ve endüstride kullanylmaktadyr.
. BTA 20-30 g'dyr. Dekara tohum verimi ise 30-200 kg
arasynda de.iºir.
. Bitki saplaryndan elde edilen materyal, yakacak olarak
de.erlendirildi.i gibi ayryca yeºil alanlaryn
oluºturulmasynda çim bitki fidelerinin yetiºtirilmesinde
kullanylmaktadyr.
. Bitki geliºiminin çok iyi olmasy nedeniyle tarlalaryn
yabancy otlardan aryndyrylmalarynda etkin ºekilde
kullanylabilir.
. Silaj ve hayvan altlyk yapymynda kullanylyr.
. EKYM ZAMANI:
. Ülkemizde Akdeniz bölgesinde Mart sonu Nisan baºynda
ekimi yapylyr ise 120-160 gün sonra tohum için hasat
daha önceki aylarda ise yeºil yem, veya ka.yt hamuru
veya lif üretimi için hasat edilebilir. Erkenci çeºitler
yetiºtirilirse yaklaºyk 100 gün sonra tohum daha önceki
günlerde ise yeºil olarak hasat edilebilir.
. Toprak pH.synyn 5-7 (4.5-6.5) olmasy uygundur.
. Akdeniz bölmemizde Mart-Nisan, Yç bölgelerimizde
Mayys ayynda ekim uygun olabilir.
. Tohum ekim zamanynda toprak tavynyn tam olmasy çok
önemlidir. Toprak tavynda ekimin yapylmamsy durumunda
kenaf bitki geliºimini ileriki dönemlerde iyileºtirmek
mümkün de.ildir.
. EKYM SIKILI.I:
. Bir hektarlyk (10 dekar) alana 250 000 ila 450 000 adet
bitki uygundur. Bu synyrlaryn altyndaki bitki sayysy
dallanmayy ve sap kalynly.yny artyrdy.yndan, yine bu
synyrlaryn üstünde bitki sayysynyn varly.y sap kalynly.yny
azaltaca.yndan yatmaya neden olmaktadyr
. Tohumun çimlenme yüzdesi %85-90 olmasy durumunda
15 kg /ha tohum yeterli olmakta ve hektarda 380 000 -
450 000 bitki oluºmaktadyr.
. Uygun ºartlarda ekimin yapylmasyyla 3 haftalyk bir sürede
bitki 30-40 cm sap oluºturabilmektedir.
. Tohum üretimi dyºyndaki üretimler için 18-20 cm syra
arasy 5 cm syra üzeri uygundur
. BAKIM
. Bitki topraktan oldukça fazla besin maddesi kaldyrmakta
azot, fosfor kalsiyum ve magnezyum kaldyrmaktadyr.
. Normal ºartlar altynda dekara 15 kg azot, 2 kg fosfor ve 5
kg potasyum yeterlidir.
. Sulamanyn toprak ºartlaryna ve bölge gerçeklerine göre
ayarlanmalydyr. Ülkemiz ºartlarynda mutlaka sulamanyn
yapylmasy gerekmektedir.
. Yapraklara zarar veren zararlylar kenaf tarymynda
önemlidir ancak ka.yt hamuru üretiminde erken hasattan
dolayy zararlylaryn etkisi çok etkin de.ildir. En öneli
zararlylar kyrmyzy omuzlu yaprak böcekleri ve birçok
tyrtyllar. Carbaryl içeren ilaçlardan hektara 2.2 litre böcek
(Monolepta spp .) mücadelesinde kullanylabilir.
. Tohum için üretimde Heliothis helicoverpa, Nezara
spp.ve Harlequin bugs (Tectocoris spp .) mücadelesi
yapylmalydyr. Ayryca kesici kurtlar (Agrotis spp.) ve tel
kurlary (Gonocephalum spp .) için mücadele yapylmalydyr.
Nematod (Meloidogyne spp.) zararyna karºy ekim nöbeti
mutlaka yapylmalydyr.

12
. HASAT:
. Bu bitkiden lifler keten ve kendirde oldu.u gibi
.havuzlama yöntemi. ile elde edilir. Lif hüzmelerinin
uzunlu.u 2.5-3 m, sapyn enine kesitinde lifler birçok lif
hüzmesi halinde görülür.
. Havuzlama süresi so.uk suda 2-3 hafta, sycak suda ise
4-5 gündür. Lif verimi taze yeºil sap a.yrly.ynyn %5-6.sy,
kuru sap a.yrly.ynyn ise %18-22.sidir. Bir dekardan 800-
1000 kg sap, ve 80-150 kg lif elde edilir.
. Son yyllarda Kenaf için mekanik hasat yöntemleri
geliºtirilmiºtir.
. Çiçeklenme baºlangycynda yapylan hasat lif üretimi için
en uygun dönemdir. Mekaniksel hasat için 3 opsiyonu
vardyr.
. Sökerek veya biçerek hasat, toprak yüzeyinde kurutma
ve sonra toplama
. Do.rudan bitkiler yeºilken biçim makinesiyle hasat
. Bitkiler kuruduktan sonra kombine hasat makinesiyle
biçim.
JÜT (JUTE)
. Takym : Malvales
. Familya : Tiliaceae
. Cins : Corchorus
. Tür : Corchorus olitorius ve Corchorus capstilaris
. Jüt tek yyllyk otsu bir lif bitkidir. Dikot olup fide döneminde
naneyi andyryr. Kökeni Hindistan ve Bangladeº.dir. Lifleri
sa.lam olup 1.5-3.5 m uzunlukta olabilir. Lif rengi
beyazdan kurºuni renge de.in de.iºebilir. Lif
saplaryndan havuzlama yöntemiyle elde edilir. Bitkide
küçük sary çiçekler bulunur. Tropik ve subtropik
iklimlerde yetiºtirilir. Çok fazla sayyda türü olmasyna
ra.men ticari anlamda lif üretimi Corchorus capsularis L.
türünden yapylmaktadyr. Baºlyca üretim bölgesi Asya
kytasy olup Hindistan ve Bangladeº dünya üretiminin
yaklaºyk %90’yny karºylamaktadyr
. Kingdom: Plantae . Plants
. Subkingdom: Tracheobionta . Vascular plants
. Superdivision: Spermatophyta . Seed plants
. Division: Magnoliophyta . Flowering plants
. Class: Magnoliopsida . Dicotyledons
. Subclass: Dilleniidae .
. Order: Malvales .
. Family: Tiliaceae . Linden family
. Genus: Corchorus L. . corchorus
. Species: Corchorus capsularis L. . jute
. Jüt bitkisi syca.y çok seven bitki oldu.u için
ülkemizde yetiºtirilmesi zordur. Güney Anadolu
bölgemiz Antalya, Adana ve Hatay illerimizde
yetiºtirme imkanlary araºtyrylmalydyr.
. Baºlyca kullanym alany küçük haly, ve namazla.y,
ambalajlama materyali olarak, çuval yapymy
olup, kaba kynnap, haly iplikleri ve yatak-yastyk
kylyflary yapymynda da kullanylyr.
. Jüt çuvallary çok hafif ve az elastikiyeti
dolayysyyla özellikle deniz nakliyatynda
kullanymlary tercih edilir.

13
. Jüt bitkisinin vegetasyon süresi 100-140 gün
arasynda de.iºir.
. Bu bitki kazyk köklere sahip olup toprak yapysyna
ba.ly olarak 1-1.5 m derinlere inebilmektedir.
. Bitki boyu tür ve çeºitlere göre 1.5 m'den 4.5
m'ye kadar de.iºebililmektedir.
. Jüt lifleri, sapyn kabuk kysmynda bulunan uzun lif
hüzmelerinden elde edilir.
. Bu lif hüzmelerinin boyu 1 m'den 3 m'ye kadar
de.iºmektedir.
. Jüt bitkisinde kendine döllenme hakimdir ancak
%3-%18 oranynda yabancy döllenme
görülebililmektedir.
. Jüt lifleri, suda havuzlamayla saplaryn kabuk
kysmyndan ayrylyr.
. Havuzlama için genellikle 20 cm çapyndaki
demetler kullanylyr.
. Saplardan liflerin ayrylmasy el eme.i ile
yapylmaktadyr.
. Havuzlamadan sonra saplar 8-10 bitkilik küçük
demetler halinde tahta tokmaklarla lifler
ayrylyncaya kadar dövülür.
. Verimi 800-1500 kg/da sap 100-350 kg/da lif
olarak gerçekleºmekte, lif verimi 300-500 kg/da kadar çykabilmektedir.

Ekler bölümünden PDF olarak indirebilirsiniz.

 


Sitemizin Sürekliliği için Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.